Kees Verhoeven: “digitale soevereiniteit begint bij inzicht, niet bij gehaast overstappen”

Volledig onafhankelijk worden van leveranciers, technologie of landen is voor bijna geen een organisatie realistisch. En dat hoeft ook niet. “Afhankelijkheid is helemaal geen probleem als het wederzijdse afhankelijkheid is”, stelde Kees tijdens zijn sessie tijdens NEXT 2026. Samenwerken betekent nu eenmaal dat je afhankelijkheden aangaat. Dat geldt voor partners en leveranciers, maar ook voor de technologie waarop je organisatie dagelijks draait.

De vraag is daarom niet óf je afhankelijk bent, maar waarvan, in welke mate en wat er gebeurt als de omstandigheden veranderen.

Dat maakt digitale soevereiniteit breder dan datasoevereiniteit. Kees: “Bij datasoevereiniteit kijk je bijvoorbeeld naar waar je data staat, onder welke wetgeving die valt en wie toegang heeft. Digitale soevereiniteit raakt ook de software, infrastructuur en leveranciers waarvan je organisatie afhankelijk is.”

Heb je een alternatief? Kun je overstappen? Kun je blijven werken als een belangrijke dienst uitvalt? Het doel is dus niet om iedere afhankelijkheid weg te nemen, maar om bewust te bepalen welke afhankelijkheden je accepteert en waar keuzevrijheid, continuïteit of eigen regie belangrijker zijn.

Dat klinkt logisch, maar volgens Kees ontbreekt binnen organisaties vaak juist het integrale beeld. “Verschillende afdelingen weten bijvoorbeeld prima welke systemen en leveranciers zij gebruiken”, legt Kees uit. “Alleen staat die informatie verspreid over afdelingen, contracten en verantwoordelijkheden.”

Zijn advies is daarom eenvoudig: breng eerst het totaalplaatje in kaart. Dat dwingt stakeholders (IT, security, procurement, de business en het bestuur) om samen naar dezelfde afhankelijkheden te kijken.

Begin niet automatisch met de grootste leverancier. Kijk eerst naar je eigen organisatie en bepaal:

• Welke dienstverlening vormt de kern van wat je doet?

• Welke processen mogen simpelweg niet stilvallen?

• Waar heb je altijd een back-up of herstelmogelijkheid nodig?

• Welke onderdelen zou je eventueel zelf moeten kunnen beheren?

Pas daarna wordt duidelijk welke afhankelijkheden ook écht een risico vormen voor je organisatie. Een systeem dat vrij makkelijk te vervangen is, vraagt een andere aanpak dan een platform waarop een bedrijfskritisch proces volledig leunt.

Hetzelfde geldt voor data. De vraag “waar staat onze data?” is belangrijk, maar zegt op zichzelf niet zoveel. Je wilt ook weten er wie toegang heeft, welke andere diensten nodig zijn om bij die data te komen en of je de informatie kunt terughalen of verplaatsen wanneer het nodig is.

Tijdens NEXT vatte Kees een belangrijk deel van zijn verhaal samen in één zin: “We moeten veel meer focus hebben op de ‘I’ dan op de ‘T’ van IT.” Met die ‘I’ bedoelt hij informatie. Organisaties praten veel over technologie, terwijl die technologie uiteindelijk wordt ingezet om informatie te verzamelen, te gebruiken, te delen en beschikbaar te maken. Kees noemt dat informatie-autonomie: bewust nadenken over hoe je informatie organiseert en hoeveel grip je erop houdt.

Dat wordt alleen maar relevanter nu alle organisaties steeds meer AI-toepassingen gebruiken.  De vraag is niet alleen welke tool je wilt gebruiken, maar ook welke informatie zo'n toepassing mag gebruiken, waar die informatie terechtkomt en wie daar vervolgens toegang toe heeft.

Wil je AI verantwoord benutten, dan begint dat dus opnieuw bij informatie. Welke data mag worden gebruikt en welke niet? Wie bepaalt dat? Hoe voorkom je dat gemak vandaag onbedoeld een nieuwe afhankelijkheid voor morgen creëert?

Diezelfde gedachte speelt bij cloudkeuzes. Een applicatie kan technisch prima functioneren bij één leverancier, maar hoe makkelijk kun je data en workloads nog verplaatsen als prijzen, voorwaarden of eisen veranderen? Open standaarden, datamobiliteit en een realistische exit-mogelijkheid worden dan onderdeel van dezelfde strategische afweging.

Wie digitale soevereiniteit alleen als IT-vraagstuk behandelt, mist een belangrijk deel van de discussie. Kees wees tijdens zijn sessie op de kloof tussen IT’ers, die precies weten hoe systemen en infrastructuur werken, en bestuurders die beslissingen moeten maken over de gevolgen ervan. Juist die twee werelden moeten elkaar beter leren begrijpen.

Kees: “Dat vraagt niet van iedere bestuurder dat die precies begrijpt hoe een cloudarchitectuur is opgebouwd, maar wel dat technische keuzes worden vertaald naar organisatievragen.” Wat betekent deze afhankelijkheid voor onze continuïteit? Welk risico accepteren we? Waar willen we alternatieven achter de hand hebben? En hoeveel zijn we bereid daarvoor te investeren?

Volgens Kees helpt het om het onderwerp structureel op de bestuursagenda te zetten, in plaats van pas wanneer een cyberincident of geopolitieke ontwikkeling de urgentie verhoogt. Bijvoorbeeld door periodiek een concreet beslisstuk voor te leggen waarin bestuurders daadwerkelijk een afweging moeten maken. “Het vertalen van technische complexiteit naar de vraag wat dit voor de organisatie betekent is superbelangrijk.”

Een compleet overzicht maken betekent niet dat je vervolgens je hele IT-landschap tegelijk moet verbouwen. Integendeel, Kees adviseert organisaties net om één concreet onderdeel te kiezen en daarmee ervaring op te doen. Dat kan een relatief eenvoudig te vervangen dienst zijn of een afgebakend bedrijfsproces waar je de afhankelijkheid wilt verminderen. Door zo’n traject helemaal te doorlopen, ontdek je ook wat een overstap in de praktijk vraagt van techniek, contracten, processen en mensen.

Dat levert vaak meer op dan beginnen met het grootste en ingewikkeldste systeem omdat daar op papier de meeste afhankelijkheid zit. Het past ook bij een bredere vraag: “wat is nu eigenlijk het probleem in je organisatie en wat wil je nu eigenlijk?”. Organisaties springen volgens Kees nog te makkelijk naar een oplossing.

Kees: “Een systeem moet worden vervangen, men wil zo snel mogelijk aan de slag met AI of samenwerken met een andere leverancier lijkt noodzakelijk. Terwijl de onderliggende vraag nog niet scherp genoeg is.”

Digitale soevereiniteit vraagt om beweging. Alleen niet iedere beweging hoef je nú te maken. Op de vraag welke fout hij het vaakst terugziet, was Kees opvallend stellig: “Snelheid, veel te veel snelheid. Ze lijken haast te hebben.”

De urgentie is er, maar wanneer geopolitieke ontwikkelingen of nieuwe technologie de druk opvoeren, ontstaat de neiging om te snel een alternatief te zoeken. Wie zonder duidelijke afweging van leverancier wisselt, kan de ene afhankelijkheid simpelweg inruilen voor de volgende. Misschien zelfs voor een afhankelijkheid die uiteindelijk minder goed bij de organisatie past.

Meer digitale soevereiniteit begint daarom niet met afscheid nemen van technologie die vandaag goed werkt. Het begint met weten welke rol die technologie speelt, welke risico's je accepteert en welke alternatieven je hebt wanneer de context verandert.

Wil je het gesprek binnen je organisatie starten? Begin dan met deze vragen:

• Welke processen en informatie zijn zo belangrijk dat je daar altijd controle over wil houden?
• Van welke leveranciers, technologieën en landen zijn die processen vandaag afhankelijk?
• Weet je waar je data staat, wie toegang heeft en hoe je die informatie terughaalt of verplaatst?
• Kun je doorgaan of herstellen wanneer een belangrijke leverancier of dienst wegvalt?
• Als je iets wil veranderen: welk probleem los je daar dan precies mee op?

Digitale soevereiniteit bereik je niet met één migratie of leverancierskeuze. Het is het vermogen om keuzes te blijven maken, ook wanneer technologie, leveranciers of geopolitieke verhoudingen veranderen. En juist daarvoor moet je eerst weten waar je staat.

In dit artikel bespreekt Mark Jongen, Solution Specialist Datacenter bij ARP, zeven thema’s om meer grip te krijgen op je datacenterstrategie. Heb je na het lezen van deze stukken een vraag of wil je vrijblijvend sparren? Neem contact op met onze specialisten. We denken graag met je mee.